वेदान्त-दर्शन र मार्क्सीय-दर्शन बीचमा कुनै अन्तरसम्बन्ध खोज्नु सहज काम नहोला; तर रोचक काम चाहिँ निश्चयनै हो । एकथरीले अर्काथरीलाई जान्ने-बुझने प्रयासै नगर्ने र विचारको द्वन्दलाई शत्रुतापूर्ण भौतिक आक्रमण बनाउन कत्ति नहिच्किचाउने अहिलेको परिस्थितिमा यो कार्य थाल्नुअघि दुबैथरी अतिवादीका प्रहार खप्ने क्षमता नभई यसमा हात हाल्नु अझ खतरनाक हुन सक्दछ । खोजिपसेमा वेदान्त-दर्शन र मार्क्सीय-दर्शन बीचमा दार्शनिक बहसका अनेक पक्षहरू भेटिइने र त्यसले उपलब्धि हासिल हुने निश्चित छ । पुरै पढ्नुस्

“जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः ॥

गर्गसंहिता अश्वमेध। ५०।३६

गर्गसंहिताको एक प्रसङ्गमा बडो घतलाग्ने कुरा छ । उक्त प्रसंगमा दुर्योधन भनाइ छकि म ‘धर्म’लाई जान्दछु, तर त्यसमा मेरो प्रवृत्ति हुँदैन र ‘अधर्म’लाई पनि जान्दछु, तर त्यसबाट मेरो निवृत्ति हुँदैन । कस्तो विडम्बना ! थाहा छकि गरिरहेको कार्य गलत हो तर त्यसलाई त्याग्नेचाहिँ होइन । कथामा यस्तो समस्या दुर्योधनलाई परेको देखाइएतापनि यस प्रवृत्तिबाट पीडित हुनेहरुको संख्या कति छ कति ! कारण के त समस्या जति जटिल छ कारण त्यति जटिल छैन । अधिकांशतः मानिसहरु आफ्नो विवेकको, ज्ञानको अनादर गर्दछन् ।

पुरै पढ्नुस्

यो यही देश हो जहाँ भोककै कारण आठ महिना र सात वर्ष उमेरका दुई छोरीहरुसहित आत्महत्या गर्न बाध्य भइन् एक आमा । अखबारका पानामा संक्षिप्त समाचार छापिनुबाहेक उनीहरुको दुःखान्तले छोएन कसैलाई ।

सकेसम्म कोही चाहँदैन मर्न । मानिसलाई सबै भन्दा प्यारो लाग्ने नै आफ्नो जिन्दगी हो । त्यसमाथि प्रेम एवं करुणाकी प्रतिमूर्ति आमाले आफ्ना सन्तानलाई यति माया गर्छिन् कि त्यो अवर्णनीय छ । तर हाम्रै नेपालको सुदूरपश्चिममा एक आमाले आत्महत्या गरिन् आफ्ना दुई छोरीहरुसहित । पुरै पढ्नुस्

‘लोग्ने मान्छे भएर रुन हुन्न रे…’ योगेश्वर अमात्यको स्वरमा गुञ्जिने यस गीतमा ओंठमाथि जुँगा उम्रेका मर्द भनाउँदाहरको गहिरो पीडा लुकेको छ । हाम्रो सामाजिक मान्यताअनुसार छोरामान्छे कठोरता र निडरताको अर्को नाम हो । त्यसैले आँखाभरि आँसुको सागर छचल्किए पनि उसले अरुको अघिल्तिर आँसु चुहाउनु हुँदैन भनिन्छ । अन्यथा उसले नामर्दको संज्ञा पाउँछ ।

 उता, छोरीमान्छे कोमलता र भावुकताको प्रतीक मानिन्छ । त्यसैले उनीहरुले हल्काफुल्का समस्या वा दुःखमा पनि आँश्रुधारा बगाउनुपर्छ रे । अन्यथा ऊ ढुँगाजस्तो हिर्दय भएको नारीमा गनिन्छे, अलच्छिना एवम् निर्दयी ठहरिन्छे ।

पुरै पढ्नुस्

भनिन्छ फुलको आँखामा फुलै संसार, काँडाको आँखामा काँडै संसार। दुनियाँमा फुल मात्र होइन काँडा पनि हुन्छ फुललाई टिप्न पनि जान्नु पर्छ भन्छन् भन्नेहरु। अनि कति त यस्ता छन् जो फुल टिप्ने क्रममा काँडाको शिकार भएका छन्।

पुरै पढ्नुस्

- यमबहादुर दुरा

मोबाइलको महात्म्य सबैलाई थाहा छ । मन परेको व्यक्तिलाई सुटुक्क एसएमएस पठाउनेदेखि लिएर खोजेको व्यक्तिलाई क्षणभरमै भेट्टाउन सकिनेसम्मका तमाम मौका एक्काइसौं शताब्दीका नागरिकहरुलाई यसले दिएको छ । त्यतिमात्र कहाँ हो र ? तासको खालमा तास फिट्दै गर्दा ‘गोष्ठीमा व्यस्त छु‘ भन्नेजस्ता सफेद झूटको खेती गर्ने अवसर पनि त्यही मोबाइलले दिएको छ । समय र परिस्थितिअनुसार मोबाइलले काम र कुकाम दुबै गरिरहेको छ । पारिवारिक जमघट वा वनभोजमा साटिएका अविस्मरणीय क्षणहरुको तस्बिर वा दृश्यलाई सात समुन्द्रपारिका प्रियजनहरुलाई सजिलैसंग पठाउने सुविधा पनि यसैले दिएको छ । त्यसैले हलोको अनौ समात्ने कर्मजीवी किसान हुन् वा मर्सिडिज कारमा हुइकिने सुविधाभोगी व्यक्ति नै किन नहुन्, सबैको हातमा मोबाइलले स्थान पाएको छ ।

पुरै पढ्नुस्